D O T A C J E

Typowy list nadesłany do TOnZ:

Szanowni Państwo,
reprezentuję Stowarzyszenie „…….", które zajmuje się ratowaniem zabytkowej kopalni na …... Zgodnie z opinią KOBiDZ w Warszawie kopalnia ta jest unikatową. Niestety lokalne władze gminne zajęte są raczej remontami chodników i budową dróg i nie dostrzegają potencjału turystycznego tego zabytku, więc wszelkie prace prowadzimy jak dotąd sami. Do chwili obecnej przeprowadziliśmy dwa etapy …….., stworzona została karta ewidencji zabytków oraz wstępnie uporządkowany teren i odsłonięcie infrastruktury naziemnej kopalni . Zwracamy się do Państwa z pytaniem, czy stowarzyszenia mogą, a jeśli tak to gdzie, ubiegać się o środki na remont, rekonstrukcję i odrestaurowanie zabytku? Dostępne programy unijne i fundacje przekazują pieniądze raczej na cele społeczne, a niestety nasze stowarzyszenie priorytetowo zajmuje się ochroną zabytków techniki.
Jeśli mają Państwo informacje na temat fundacji lub programów dotyczących ochrony zabytków to prosimy o informacje.
Z poważaniem ....

Jak można pomóc? Co można podpowiedzieć?

Dzięki specjalnemu serwisowi internetowemu można sprawdzić, na jakie projekty były już przyznawane pieniądze unijne, i korzystać ze sprawdzonych wzorów.
Mapa dotacji, czyli skąd czerpać inspiracje.

Wracając do porzedstawionego na wstępie problemu - odpowiedź nie jest taka prosta.

Oczywiście można odpisać hasłowo: „Oczywiście są środki na ratowanie zabytków”. Ale to nie zaspokoi ciekawości pytających i nie pomoże w rozwiązaniu problemu. Pojawia się kilka aspektów tego problemu, które wynikają z listów nadsyłanyh z prośbą o pomoc.
1. Organizacja pozarządowa (z powyższego przykładu), która ma już niebagatelne doświadczenia nie może dotrzeć do informacji o dostępnych funduszach. Mimo szerokiego strumienia pieniędzy na działania wspierające wdrażanie m.in. programów operacyjnych na lata 2007-2013 - nadal jest problem z dotarciem do informacji.
A informacje są: przykładowo, na stronie Ministerstwa Rozwoju Regionalnego można znaleźć adres do korespondencji eksperta w dziedzinie zbliżonej do zakresu działania tej organizacji. Dodatkowo, dla każdego województwa są podane adresy punktów informacyjnych.
Punkty Informacyjne Ministerstwa Rozwoju Regionalnego:
Informacja MRR
Regionalne Centra Informacji Europejskiej (RCIE)
strona RCIE
Sieć RCIE
Inne sieci informacyjne:
• Punkty Informacyjne Funduszy Europejskich (PIFE),
• Regionalne Ośrodki Europejskiego Funduszu Społecznego (ROEFS) (zobacz... ),
• Punkty Konsultacyjne i Ośrodki Krajowego Systemu Usług (KSU) (zobacz... ),
• przedstawiciele Krajowej Sieci Obszarów Wiejskich (zobacz... ),
• sieć Europe Direct (zobacz... ),
• sieć Enterprise Europe Network (zobacz...)

2. Organizacja posiada wiedzę, że są środki kierowane na cele społeczne, niestety nie widzi możliwości znalezienia dotacji dla ratowania zabytków techniki. Bardzo często opis celów na jakie przeznaczone będą środki dotacyjne, będzie dotyczył różnego zakresu przemian w lokalnych społecznościach i należy nauczyć się przygotowywania projektów powiązanych z podstawowymi kierunkami dotowania w regionach.

3. Staje się koniecznością budowa projektów długookresowych, w których różne fragmenty finansowane będą z różnych źródeł. Trudno znaleźć taki program dotacyjny, który spełni różnorakie oczekiwania wnioskodawcy - stąd potrzebny będzie "montaż finansowy". To niestety w wielu wypadkach będzie wymuszało zaangażowanie środków własnych na uzupełnienie działań, na które nie znaleziono dotacji lub na realizację projektu, w którym obowiązuje zasada refundacji poniesionych kosztów kwalifikowanych.

4. Do niektórych konkursów można składać wnioski jedynie w partnerstwie krajowym lub zagranicznym, lub dotyczą one finansowania uczestnictwa podmiotów z kraju darczyńcy. To również będzie wyznaczać kierunki tworzenia nowych projektów.


Kilka słów więcej Ad. 2 - cele we wniosku o dotacje dla projektu, a potrzeby wnioskodawcy.

Na przykładzie kilku Programów Operacyjnych można zauważyć, ewoluowanie przeznaczenia dostępnych funduszy unijnych. W obecnym okresie finansowania na pierwsze miejsce wybija się tworzenie miejsc pracy lub podejmowanie działalności gospodarczej. Czyli nawet przy tworzeniu projektów skierowanych na ratowanie zabytków - należy mieć na uwadze strategiczne kierunki oceny projektów.

Są tu np. środki z PROW (Program Rozwoju Obszarów Wiejskich) na aktywizację mieszkańców wsi w działaniach nierolniczych (dywersyfikacja dochodów). Czyli można tworzyć np. warsztaty rzemiosła przy odnawianiu obiektów zabytkowych jako element nabywania nowych umiejętności pod kierunkiem odpowiedniej kadry z uprawnieniami do pracy przy obiektach zabytkowych.
Z tego programu są też środki na działanie „Odnowa i rozwój wsi”
( zobacz więcej informacji...).

Znaczące środki z Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki kierowane są do dyspozycji regionalnych samorządów. I tam należy szukać możliwości sfinansowania części projektu, np. w działaniu 9.5 „Oddolne inicjatywy edukacyjne na obszarach wiejskich” co pozwala na tworzenie (wyposażenie) „ośrodków” edukacyjno-oświatowych w obiektach zabytkowych (trzeba popatrzeć na oczekiwane rezultaty i odpowiednio przygotować zakres projektu). Czyli można zrealizować część planowanych działań w zakresie zagospodarowania rewaloryzowanego obiektu z funduszy na działania społeczne. Są też środki na wsparcie np. rozwoju samozatrudnienia w sferze usług w otoczeniu obiektu zabytkowego (działanie 6.2 Wsparcie oraz promocja przedsiębiorczości i samozatrudnienia).
W PO KL są też konkursy ogłaszane przez Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej, np. w ramach Priorytetu V Programu Kapitał Ludzki - Dobre rządzenie, Działanie 5.4 - Rozwój potencjału trzeciego sektora. Ale czasem są to konkursy kierowane do jednostek samorządu terytorialnego i należy zainspirować gminę czy powiat do przygotowania stosownego projektu.

Należy pamiętać że Priorytety 1-5 wdrażane są przez MRR, natomiast Priorytety 6-9 realizowane są przez Urzędy Marszałkowskie poszczególnych województw. Dlatego w tym drugim przypadku zarówno zakres szczegółów zakresu merytorycznego oraz terminy konkursów będą różne dla każdego z województw.
więcej...

Program Operacyjny Rozwój Polski Wschodniej kieruje znaczne środki w V osi priorytetowej na 2 działania: V.1. Promowanie zrównoważonego rozwoju turystyki oraz V.2. Trasy rowerowe. Tu również można odpowiednio generując zakres projektu próbować pozyskać środki na szereg działań wspierających rozwój atrakcyjności (i dostępności) regionu, co powinno wiązać się z planami rozwojowymi jednostek samorządu terytorialnego. W tym Programie wnioski mogą składać jedynie podmioty z określonego obszaru Polski.
więcej...

W każdym województwie uruchamiany jest Regionalny Program Operacyjny. Tu w różnych regionach jest odmienna struktura podziału środków na poszczególne kategorie interwencji. Tymi środkami dysponuje Urząd Marszałkowski i on decyduje o celach ogłaszanych konkursów. Tam też należy poszukiwać informacji jakie działania w „naszym” województwie będą wspierane w zakresie zbieżnym z planowanymi działaniami wobec posiadanego obiektu zabytkowego. I tu również oddziaływanie dla lokalnej społeczność niejednokrotnie będzie podstawowym warunkiem merytorycznym oceny zgłaszanych projektów. Drugim ważnym elementem w polityce rozdziału dotacji będzie wspieranie zrównoważonego rozwoju tego regionu.
więcej...

Odrębną grupą źródeł dotacyjnych są Programy Operacyjne Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Ale tu będą w najbliższym czasie nowe zasady rozdziału środków - więc należy śledzić stronę internetową MKiDN.
więcej...

Jest jeszcze cały szereg fundacji o określonych kierunkach wspierania współpracy międzynarodowej. Przykładem może być Fundusz Wyszehradzki, który wspiera m.in. organizację międzynarodowych festiwali, konferencji naukowych i seminariów.
Fundusz Wyszehradzki
Punkt Kontaktowy ds. Kultury

Bezpośrednio na ochronę zabytków rozdysponowywane są środki zarówno w Wojewódzkich Urzędach Konserwatora Zabytków jak i jednostkach samorządu różnych szczebli w ramach programów opieki nad zabytkami lub w ramach programów współpracy z organizacjami pozarządowymi. Nie wszędzie zostały wdrożone takie programy, ale stają się coraz powszechniejszą praktyką jako wsparcie finansowe dla właścicieli zabytków nie będących w dyspozycji samorządu. Trzeba dowiadywać się zarówno w Urzędzie Marszałkowskim jak i w Starostwie Powiatowym czy Gminie. Ustawa narzuca opracowanie programu opieki nad zabytkami na wszystkich szczeblach samorządów.

Chciałbym zwrócić szczególną uwagę, na mało wykorzystywaną możliwość dofinansowywania konserwacji zabytków. Są to Uchwały Rady Gminy czy Powiatu. W Krakowie, Łodzi czy Poznaniu Rady Miasta starają się znaleźć zachęty dla prywatnych właścicieli, aby remontowali zabytkowe kamienice. Uchwały zakładają zwolnienie z podatku od nieruchomości maksymalnie np. przez pięć lat i do wysokości np. połowy nakładów, poniesionych na remont elewacji. Inne reguły wsparcia, to relacja wysokości poniesionych nakładów z procentem refinansowania kosztów. Wobec zapaści systemu dofinansowywania konserwacji zabytków przez WSOZ, mieszkańcy mogą oczekiwać, że władze samorządowe ustalając ochronę konserwatorską dla danych obiektów wprowadzą ekwiwalenty tego ograniczenia prawa własności. Skoro obiekt jest ważny dla lokalnej społeczności, to lokalna społeczność powinna partycypować w utrzymaniu dobrego stanu tego obiektu. Mieszkańcy mogą domagać się podejmowania takich uchwał przez lokalne samorządy. Pojawiło się ze strony Regionalnych Izb Obrachunkowych trochę niejasności w interpretacji Ustawy o finansowaniu samorządów, ale sprawa jest już wyjaśniona i nie budzi zastrzeżeń.
więcej...

Z nadesłanej korespondencji wynika jeszcze jeden problem:
Kto może starać się o dotacje?
To w dużym stopniu zależy od programu dotacyjnego oraz celu wykorzystania tych środków. Generalnie o dotacje na konserwacje zabytku powinien występować właściciel, ale....
I tu otwiera się wielkie spektrum możliwych wariantów. Ale na pewno należy wykazać się prawem do dysponowania obiektem lub wymaganym przez grantodawcę "upoważnieniem". Czasem cel publiczny odnowionego zabytku będzie zdecydowanie rozszerzał krąg potencjalnych beneficjentów, ale wnioskodawca z pewnością będzie musiał wykazać gwarancję wieloletniego zachowaniem efektów takiego dofinansowywanego projektu.

Oczywiście jest to skrótowa informacja o źródłach pozyskiwania funduszy bez omawiania szeregu problemów kto i kiedy może wnioskować o dotacje, ale mam nadzieję, że spojrzycie Państwo na nowo, na możliwości przygotowania projektu, który wpisywałby się w istniejące programy dotacyjne, a jednocześnie realizowałby główną myśl: ratowanie zabytków przed zagładą.
A jednocześnie zwarcam sie z apelem do wszystkich właścicieli obiektów zabytkowych - udostępniajcie je miłośnikom zabytkówe

Wiesław Kaczmarek
14.08.2008 r. mod. 31.03.2010 r. mod. 05.05.2010 r.

----------------
Powrót Strona Główna